phat trien he thong cho tai TPHCM

Tên đề tài: Khảo sát và đề xuất giải pháp phát triển hệ thống chợ ở TP.HCM năm 2007.

Nhóm tác giả: Đặng Kim Nguyên, Võ Thị Thùy Phương, Võ Thị Bích Ngọc, Phan Huỳnh Phượng Uyên, Nguyễn Thị Hồng Thảo. (Khoa Quản trị Kinh doanh- ĐH Tôn Đức Thắng)

1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu:

- Bên cạnh các loại hình mua sắm như Trung Tâm Thương Mại và Siêu thị ngày càng phát triển thì Chợ truyền thống là một hoạt động kinh tế xã hội không thể thiếu đối với người dân TP.HCM vì chợ đã gần gũi, gắn bó với con người qua một quá trình rất lâu đời.

- Cùng với sự phát triển của thời đại, tốc độ tăng dân số, tăng trưởng kinh tế, đời sống nhân dân càng được cải thiện, nhu cầu sinh hoạt của người dân càng được nâng cao kéo theo nhu cầu mua sắm của người dân ngày càng đòi hỏi cao hơn. Do vậy mô hình chợ kiên cố theo qui mô kinh doanh văn minh và hiện đại hình thành đang có xu hướng tăng nhanh ở cả khu vực đô thị hay nông thôn, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư.

- Tuy nhiên do sự phát triển không đồng đều ở các chợ, chợ truyền thống đang đánh mất dần bản sắc và thế mạnh phục vụ chu đáo khách hàng, hầu hết các chợ truyền thống đều xuống cấp, cả cơ sở hạ tầng lẫn môi trường kinh doanh, cộng thêm áp lực cạnh tranh, sức mua giảm sẽ dẫn đến tình trạng người dân bỏ chợ đến với siêu thị, hình bóng của chợ ngày dần bị quên lãng.

2. Phương pháp nghiên cứu:

- Thông tin thứ cấp: là các số liệu về dân số, số lượng chợ trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, mật độ phân bố các chợ và các tài liệu khác được thu thập và tham khảo ở thư viện tổng hợp, thư viện sở khoa học công nghệ, viện Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, và các trang web của sở Thương mại thành phố, tổng cục thống kê,....

- Thông tin sơ cấp: là các thông tin thu thập được thông qua việc lập bản câu hỏi khảo sát trực tiếp người tiêu dùng và tiểu thương tại các chợ thành phố Hồ Chí Minh.

- Kích thước mẫu: Tổng mẫu là 300 người. Trong đó có 150 người tiêu dùng, 100 tiểu thương kinh doanh tại chợ có quản lý và 50 tiểu thương kinh doanh tại chợ tự phát

- Cách chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên.

- Địa điểm: Khảo sát 19 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành của thành phố Hồ Chí Minh

- Thời gian: Tháng 3- 4/2007: khảo sát người tiêu dùng; tháng 4- 5/2007: khảo sát tiểu thương; tháng 6/2007: gặp và phỏng vấn trực tiếp ban quản lý tại một số chợ.

- Công cụ xử lý và phân tích thông tin: Sau khi thu thập đầy đủ các thông tin cần thiết, nhóm nghiên cứu đã dùng phần mềm SPSS để xử lý và phân tích toàn bộ các số liệu sơ cấp.

Kết quả nghiên cứu:

Nhóm nghiên cứu tìm ra và chứng minh được 3 nhóm kết quả nghiên cứu sau:

Nhóm kết quả nghiên cứu 1: Chứng minh vai trò của chợ đối với đời sống kinh tế xã hội TP.HCM như sau:

Chợ vẫn là nơi phục vụ nhu cầu mua sắm trong đời sống của người dân TP.HCM: Nhu cầu mua sắm của người dân thành phố, sự gia tăng của lượng khách nước ngoài vào làm việc và du lịch làm cho nhu cầu mua sắm ngày càng tăng cao. Bên cạnh những trung tâm thương mại, những siêu thị mới hình thành ngày càng nhiều, các chợ truyền thống vẫn phát triển. Chợ vẫn là nơi cung cấp hàng hóa chủ yếu như hàng thực phẩm, hàng may mặc, hàng kim khí điện máy, hàng tiêu dùng, hàng mỹ phẩm, nữ trang.
Chợ vẫn là kênh phân phối tiêu thụ hàng hóa của các doanh nghiệp: Địa bàn hoạt động của các chợ rộng khắp, khối lượng hàng bán ra và phân phối trong một ngày rất cao.
Phát triển văn hóa du lịch: Một số chợ trong thành phố có lịch sử hình thành từ rất lâu đời như chợ Bến Thành (1914), chợ Tân Định (1949)... đã được coi là địa điểm văn hóa nổi bật của thành phố Hồ Chí Minh. Tại các chợ này, khách du lịch có thể tham quan và mua sắm những mặt hàng mang nét văn hóa Việt Nam.
Giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho tiểu thương: Tại các có quy mô trung bình hiện có hàng ngàn tiểu thương và người lao động kinh doanh và làm việc. Những tiểu thương và gia đình của họ đều có nguồn thu nhập chính từ công việc kinh doanh ở chợ.

Nhóm kết quả nghiên cứu 2: Chứng minh hệ thống chợ thành phố Hồ Chí Minh bên cạnh những ưu điểm còn tồn tại những hạn chế cần khắc phục để có thể hoàn thiện và nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống chợ đối với các loại hình phân phối bán lẻ khác.

Thực trạng vệ sinh của chợ, bao gồm vệ sinh trong lòng chợ lẫn bên ngoài chợ. Việc thu gom và quản lý rác ở chợ vẫn còn khó khăn, không chỉ có rác mà còn cả nước thải, nước phun rửa mặt bằng đều đổ thẳng vào cống chung của thành phố hay chảy ra sông ngòi, ao hồ gây ô nhiễm nguồn nước tiêu dùng. Đây là vấn đề xảy ra hàng ngày tại các chợ trên địa bàn TP.HCM nhưng ban quản lý vẫn không có biện pháp tập trung, thu gom rác ở chợ nên rác vẫn còn đổ bừa bãi.
Ngoài ra, còn có các vấn đề về uy tín nhãn hiệu sản phẩm , ngày càng nâng cao chất lượng sản phẩm và có nhiều nhãn hiệu. Tuy nhiên vẫn có các nguồn hàng không đảm bảo (hàng giả, hàng lậu..)
Công tác quản lý chợ: Ban quản lý chợ chưa làm tròn trách nhiệm và quyền hạn của mình.Điều này thể hiện qua việc ban hành và kiểm soát việc thực hiện nội quy chợ kém hiệu quả, các chính sách hỗ trợ còn nhỏ hẹp
Cơ sở hạ tầng (không gian buôn bán, công tác phòng cháy chữa cháy, hệ thống thoát nước, xử lý rác thải...): hầu hết các chợ trong thành phố đều lần lượt xuống cấp nhưng chưa được quan tâm cải thiện triệt để. Mặc dù đã có văn bản về Các dự án quy hoạch, kế hoạch cải tạo cơ sở hạ tầng chợ của Ủy Ban Nhân Dân thành phố nhưng theo tình hình đầu tư cải tạo thì tiến độ triển khai các dự án từ văn bản ra thực tế còn rất chậm. Các dự án đấu tư với quy mô nhỏ, thếu vốn và chưa đồng bộ. Nhiều chợ cải tạo xong khu vực này của chợ thì khu vực khác lại bị xuống cấp. Dẫn đến tình trạng chung của chợ thành phố Hồ Chí Minh là cơ sở hạ tầng đều bị xuống cấp ở những mức độ khác nhau.
Mặt bằng kinh doanh của chợ không được khai thác hiệu quả trên hai phương diện thời gian và độ cao
Tình hình phân bố hệ thống chợ ở TP.HCM chưa đáp ứng được nhu cầu mua sắm của người dân. Dân số đông nhưng số lượng chợ thì thiếu và có rất ít chợ đạt tiêu chuẩn nên đã hình thành nhiều chợ chưa quy hoạch và chợ tự phát.

Nhóm kết quả nghiên cứu 3: Nhóm nghiên cứu đã đưa ra các giải pháp nhằm cải thiện hệ thống chợ ở TP.HCM theo hướng làm tăng sự hài lòng của người tiêu dùng, đảm bảo lợi ích và quyền lợi tiểu thương nhằm nâng cao hình ảnh của chợ theo hướng văn minh, vệ sinh và hiện đại.

v Xây dựng và đào tạo văn hóa kinh doanh cho tiểu thương ở chợ. Các tiểu thương phải tự nâng cấp mình, phải chấp hành nội quy của chợ và đạt những tiêu chuẩn như:

Cân đúng, đủ và niêm yết giá bán tất cả mặt hàng tránh tình trạng nói thách gây phản cảm cho người tiêu dùng
Hàng hóa sắp xếp trật tự, đẹp mắt
Đảm bảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm
Đảm bảo chất lượng hàng hóa: chống hàng giả, kém chất lượng, không nói thách
Xây dựng chợ tiên tíến

v Đầu tư cải tạo cơ sở hạ tầng:

Xây dựng các chợ đã quá cũ
Đầu tư trang thiết bị cho việc lưu trữ hàng hóa
Thành lập đội thanh tra thành phố chịu trách nhiệm thanh tra, quản lý mọi công trình đang thi công tại tất cả các quận, huyện trong TP.HCM.
Khoảng thời gian giữa 2 lần nâng cấp chợ càng xa và khoảng thời gian nâng cấp chợ càng ngắn sẽ giúp tiết kiệm sức người, sức của cho Chính phủ Việt Nam và giúp cho việc sinh hoạt buôn bán của tiểu thương không bị ảnh hưởng quá nhiều.

v Về mặt kiểm soát chợ

Uy tín chất lượng hàng hóa kinh doanh ở chợ. Ban quản lý chợ cần chủ động đề ra các biện pháp hữu hiệu nhằm quản lý tốt chất lượng hàng hóa ở chợ như nguồn gốc, xuất xứ của từng loại hàng hóa. Bên cạnh đó phải tăng cường tuyên truyền, tạo điều kiện, động lực cũng như quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn cho các tiểu thương phấn đấu nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ (tổ chức các buổi khen thưởng, tuyên dương những tiểu thương chấp hành tốt các quy định...). Ban quản lý cần tổ chức các đợt kiểm tra định kỳ để kiểm soát nguồn hàng, tính chất của hàng (hàng nhái, hàng giả, hàng quá đát, hàng không đạt chất lượng...), nghiêm khắc ra quyết định xử phạt đối với những tiểu thương vi phạm quy định đã đề ra.
Đội an ninh trật tự, đội giữ xe cần phải được huấn luyện đầy đủ và đảm bảo thực hiện tốt nhất trách nhiệm được giao. Muốn được như vậy, ban quản lý chợ cần phải có chế độ thưởng phạt rõ ràng cụ thể và đảm bảo chế độ đó được thực hiện. Ngoài ra, cần quản lý chặt chẽ sự hoạt động của các tiểu thương kinh doanh ở chợ, đặc biệt là những người buôn bán nhỏ lẻ, hàng rong, quà vặt được bố trí bán hàng trong chợ ở khu vực dành riêng cho người kinh doanh không thường xuyên tại chợ.
An toàn thực phẩm cải thiện tình hình vệ sinh an toàn thực phẩm tại các chợ bằng cách đẩy mạnh hoạt động truyền thông giáo dục tiểu thương nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, ngăn ngừa thói quen xấu ảnh hưởng đến vệ sinh an tòan thực phẩm (từ khâu sản xuất - phân phối đến tiêu dùng), khuyến khích tiểu thương bán những thực phẩm đạt tiêu chuẩn vệ sinh, thực hiện đúng các thao tác vệ sinh trong chế biến thực phẩm cộng với việc kiểm soát thường xuyên việc thực hiện, thành lập các đơn vị chuyên trách công tác quản lí chất lượng vệ sinh an tòan thực phẩm tại các chợ...nhằm bảo đảm việc thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm của các tiểu thương, đem lại lợi ích cho người tiêu dùng.
An toàn phòng cháy chữa cháy: xây dựng bảng nội quy phòng cháy chữa cháy, trang bị đầy đủ thiết bị chữa cháy, thường xuyên tổ chức các đợt kiểm tra đột xuất hoặc định kì một tháng một lần các hệ thống điện, bình chữa cháy có đặt đúng nơi quy định hay không, các sơ hở, thiếu sót về phòng cháy và có biện pháp khắc phục kịp thời, làm vệ sinh phòng cháy, trang bị hệ thống báo cháy, trang bị hệ thống cầu dao, nghiêm cấm tiểu thương để hàng hóa, vật dụng trên lối thóat nạn.
Đối với chợ tự phát: ban quản lý và các cơ quan chủ quản chợ cần căn cứ vào tính chất và đặc điểm hình thành chợ để có những biện pháp xử lí như giải tỏa, di dời các chợ tự phát nhỏ lẻ vào các chợ truyền thống hiện hữu, đầu tư xây dựng các chợ tự phát có từ lâu đời, có quy định cụ thể và đã có ban quản lý thành chợ truyền thống hoặc thay thế bằng các tụ điểm kinh doanh. Kiên quyết giải tỏa các chợ tự phát chung quanh các chợ truyền thống. Điển hình là các chợ tự phát nằm trên đường Phan Văn Trị, chợ Cao Đạt... Tránh tình trạng chợ đã được giải tỏa nhưng một số người vẫn tụ tập lại mua bán gây mất trật tự và mỹ quan đô thị. Có thể thực hiện các biện pháp nghiêm khắc như phạt nặng và tịch thu quầy sạp đối với người bán và phạt hành chính đối với người mua...

v Kiến nghị đối với Nhà Nước:

Nhà nước và các cơ quan có chức năng cần lập ra danh sách chợ để quản lí các chợ dễ dàng hơn.
Đối với chợ truyền thống hiện hữu có từ lâu đời, Nhà nước nên có chính sách đầu tư xây dựng, nâng cấp cải tạo lại chợ phù hợp với xu hướng phát triển của một đô thị văn minh, hiện đại nhưng vẫn được vẻ đẹp truyền thống của chợ.
Bên cạnh những chợ lớn, cần phát triển một số chợ mới có quy mô thích hợp gắn với các khu dân cư, các làng nghề truyền thống nhằm cung ứng nguyên liệu, phục vụ nhu cầu hàng ngày của nhân dân và mạng lưới tiêu thụ sản phẩm của người sản xuất.
Đối với các chợ tự phát hình thành những nơi có nhu cầu về chợ và ở gần đó không có chợ chính thức thì Nhà nước cần duy trì các chợ tự phát này trong một thời gian nhưng tổ chức sắp xếp lại, tăng cường công tác quản lí một cách chặt chẽ và lập ra ban quản lí ở các chợ này. Nếu như có thể thì cải tạo các chợ tự phát hoạt động có hiệu quả và công nhận là chợ chính thức ở loại 2 hoặc loại 3.
Cần có các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích các thành phần kinh doanh tại chợ, khai thác tối đa công suất chợ để làm tăng hiệu quả sử dụng các công trình chợ.

Sưu tầm: đề tài SVNCKH đạt giải nhì cấp Bộ năm 2007.